يكى از بزرگترين دانشمندان همهء اعصار است . روح نقّاد و تسامح و عشق به حقيقت و شجاعت عقلى او تقريبا در قرون وسطى همانند نداشت . مدّعى بود كه « اللّه اعلم » نمىتواند عذرخواه جهل آدمى بوده باشد . كتابهاى چندى به زبان عربى در جغرافيا و رياضيّات و نجوم تأليف كرد . آثار عمده‌اش اينها است : 1 - الآثار الباقية عن القرون الخالية كه در سال 000 ، 1 تأليف كرد ، و موضوع بحث عمدهء آن گاهشمارى و مبدأهاى تاريخ اقوام مختلف است ؛ 2 - تحقيق ماللهند . . . كه گزارش و تاريخى از هند است و در غزنه حدود 030 ، 1 تأليف شده ؛ 3 - القانون المسعودى كه دايرة المعارفى نجومى است ، و از آن جهت كه به سلطان محمود غزنوى اهدا شده ، چنين نام يافته است ؛ 4 - التّفهيم لاوائل صناعة التّنجيم كه خلاصه‌اى از رياضيّات و نجوم و احكام نجوم است . تحقيقات وى دربارهء هند برهمنى مبتنى بر مطالعهء دقيق و عميق سرزمين هندوستان و مردم آن بوده است . فلسفهء هندى ، و بالخاصّه بهگودگيتا سخت او را فريفتهء خود كرده بود . چندين اثر از سانسكريت به عربى ترجمه كرد ( مثلا دو كتاب از وراهميهيرا منجّم هندى نيمهء اوّل قرن ششم ) ، و از طرف ديگر وسيلهء انتقال معارف اسلامى به هندوان بود . گزارش روشنى ( بهترين گزارش قرون وسطايى ) از